Theo thống kê của Ủy ban Dân tộc, trong số 53 dân tộc thiểu số của nước ta có 16 dân tộc có số dân dưới 10.000 người gồm Ơ Đu, Pu Péo, Si La, Rơ Măm, Brâu, Cống, Bố Y, Mảng, Lô Lô, Cờ Lao, Ngái, La Ha, Pà Thẻn, Lự, Chứt, La Hủ.

Nhóm dân tộc rất ít người cư trú tại những địa bàn khó khăn thuộc vùng lõi nghèo của cả nước.

Với điều kiện, hoàn cảnh kinh tế - xã hội hết sức khó khăn, nhóm dân tộc này có nguy cơ ngày càng tụt hậu trong quá trình phát triển; mai một bản sắc văn hóa, ngôn ngữ và chất lượng dân số thấp. Những hạn chế này là rào cản cho sự phát triển kinh tế - xã hội và phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số, gia tăng khoảng cách giàu nghèo giữa các dân tộc.

Trong thời gian qua, cùng với chính sách chung cho đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều chính sách riêng, đặc thù nhằm bảo vệ và phát triển các dân tộc thiểu số rất ít người đã được triển khai. Theo từng giai đoạn, các chính sách đặc thù liên tục được mở rộng cả về đối tượng thụ hưởng, địa bàn và lĩnh vực.

Dân tộc
Với nhiều chính sách hỗ trợ của Đảng và nhà nước, đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số được nâng lên rõ rệt. Ảnh: Mạnh Hùng

Ngày 26/9/2011, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1672/QĐ-TTg về phê duyệt Đề án “Phát triển kinh tế - xã hội vùng các dân tộc: Mảng, La Hủ, Cống, Cờ Lao”. Thời gian thực hiện Đề án là 10 năm (2011-2020) và chia làm 2 giai đoạn: 2011-2015 và 2016-2020.

Đề án hướng tới mục tiêu xây dựng cơ cơ sở hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ và tạo điều kiện cho đồng bào dân tộc Mảng, La Hủ, Cống, Cờ Lao phát triển sản xuất, giảm nghèo, thoát nghèo, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần vào việc bảo vệ môi trường, rừng đầu nguồn và chủ quyền biên giới quốc gia.

 

Ngày 31/10/2016, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2086/QĐ-TTg phê duyệt Đề án hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội các dân tộc thiểu số rất ít người giai đoạn 2016-2025 với mục đích nhằm duy trì, phát triển và nâng cao vị thế của các dân tộc thiểu số rất ít người, xóa đói giảm nghèo, cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào một cách bền vững nhằm giảm dần sự chênh lệch về khoảng cách phát triển với các dân tộc khác trong vùng; xây dựng cơ sở hạ tầng thiết yếu ở các thôn, bản nơi sinh sống tập trung của đồng bào dân tộc ít người; góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ngày 14/4/2015, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 498/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng DTTS giai đoạn 2015-2025” (Đề án 498) nhằm nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật về hôn nhân và gia đình, góp phần giải quyết tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết, nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực ở vùng DTTS.

Đề án đã xác định mục tiêu, phấn đấu đến năm 2025 cơ bản ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số (DTTS), góp phần nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực vùng DTTS.

Ngày 9/5/2017, Chính phủ ban hành Nghị định Số 57/2017/NĐ-CP quy định chính sách ưu tiên tuyển sinh và hỗ trợ học tập đối với trẻ mẫu giáo, học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số rất ít người, có hiệu lực từ ngày 1-7-2017.

Ngày 27/7/2011, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1270/QĐ-TTg Phê duyệt Đề án “Bảo tồn, phát triển văn hoá các dân tộc thiểu số Việt Nam đến năm 2020”. Yêu cầu của việc thực hiện Đề án này là: Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá truyền thống của các dân tộc thiểu số phù hợp với tình hình thực tế, chú trọng địa bàn các dân tộc có nguy cơ bị biến dạng văn hoá cao; phát huy vai trò của các chủ thể văn hoá trong phát triển văn hoá truyền thống của các dân tộc. Đồng thời, tôn vinh các giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số; khích lệ sáng tạo các giá trị văn hoá mới; góp phần giảm dần sự chênh lệch về mức sống và hưởng thụ văn hoá giữa các vùng, các dân tộc, gắn kết giữa phát triển kinh tế với bảo tồn và phát triển văn hoá các dân tộc.

Ngày 10/4/2020, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 499/QĐ-TTg (QĐ 499) phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và phát triển các DTTS rất ít người giai đoạn 2021 - 2030”. Chương trình nhằm hỗ trợ cải thiện tình trạng dân số của các DTTS rất ít người cả về số lượng và chất lượng, nhằm đạt được mức sinh thay thế, giảm mạnh tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ em, tỷ lệ suy dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi, góp phần nâng cao chất lượng dân số, bảo đảm sự phát triển đồng đều và bình đẳng giữa các dân tộc.

Có thể khẳng định, tùy từng thời kỳ, từng giai đoạn khác nhau, song các quyết sách đặc biệt này đã góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số ít người. Đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào được nâng lên, tỷ lệ hộ nghèo ngày càng giảm. Những điều này đã giúp giảm dần các tệ nạn; tình hình chính trị, trật tự xã hội ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi cơ bản ổn định; quốc phòng, an ninh được giữ vững.

Mạnh Hùng